Kua whakanuia Te Wānanga o Aotearoa ki Mangakōtukutuku i te whakapōtaetanga mō ngā tauira kua eke ki te tihi o angitu mō Te Tohu Paerua o Te Reo Kairangi Taumata 9 (Master of Māori Language Excellence).
“E rere ana me kī ngā pūrerehua o te puku, me pēhea e kore ai? Kua roa te hīkoitanga i roto i ngā tau e rua kia tae ki tēnei pito e mana ai te puta o te ihu,” hei tā Te Kanapu Anasta.
Kua eke a Te Kanapu Anasta ki te tihi o angitu mō te tohu paerua nei. Hei tāna, i roto i ngā akoranga, he wāhanga pārekareka me kī mō te taha ki ngā mahi tito waiata. E whakaae ana a Anasta kia whakatūria i tētehi kura reo mō ngā mahi tito waiata.
“He iwi tito tātou, he iwi pūrākau tātou, he iwi tuku tātai kōrero tātou, he iwi hanga tātou i tēnei mea te mātauranga. Nō reira me whakatū ka tika,” hei tā Anasta anō.
Ko Riana Te Ngahue hoki tētehi o ngā tauira kua eke ki te tihi o angitu mō te tohu paerua nei. Hei tāna, ko ngētehi o ngā akoranga me ngā kura huna ō roto o te tohu paerua nei, ko ngā mahi o te nuka reo, te whakaraupapa i ngā rerenga kōrero me te wete reo.
“He nui ngā akoranga o tēnei kaupapa. Ko tētahi o ngā aronga matua, ko te wete reo. Nā reira, i āta ruku mātou ki ngā āhuatanga o te reo me ngā whakatakotoranga rerenga, ērā momo āhuatanga katoa. I āta whakamāramahia aua āhuatanga katoa,” hei tā Te Ngahue.
E ai ki a Te Ngahue, kua waimarie ia me tana ranga ki te whai wāhi ki ngā hautupua reo me te kaupapa o te tohu paerua nei anō hoki.
“Tino pai. Kua tino hīkaka ki te kite i ngā hoa i roto i ēnei tau e rua ki te puta te ihu i tēnei kaupapa. Kua tino waimarie mātou te whai wāhi atu ki tēnei kaupapa,” hei tā Te Ngahue anō.
E rua tau te roa o te tohu paerua nei, ā, ka whakaakona e Tā Tīmoti Kāretu rātou ko Pānia Papa me Leon Blake i ngā wānanga 10 ia te tau. Ko te aronga matua, mātāmua ko te whakapakari i te reo o te tauira kia puta ai ia hei toa whakarauora reo mō tōna iwi, mō tōna hapori anō hoki.
“E koa ana te ngākau kua tae mai ki tēnei rā. He nui hoki ngā piki me ngā heke i whakararuraru ki te āhua o tēnei rangi. Engari, kua puta ngā ihu i tēnei rā, nō reira me kī kua tau te ngākau,” hei tā Leon Blake.
Hei tā Blake, e whakaae ana ia ki te whakaaro kia whakatūria i tētehi kura reo mō ngā mahi tito waiata. Heoi anō, me āta whakapakari i te reo i te tuatahi e ea ai te wawata nei.
“He pai ki a au tērā whakaaro, engari e tutuki ai i tērā, me āhua pai tonu te taha ki te reo nē?,” hei tā Blake anō.
Ka ū tonu a Te Kanapu Anasta rāua ko Riana Te Ngahue ki te whai i ō rāua ake huarahi, ā, kia whāngai, kia wherawhera hoki te reo ki ō rāua ake hapori.
“Ko tēnei momo wānanga, ko te pūhangaititanga o te reo, ko te wairua uhupohotanga o te reo. Ki te whakaaro rā tātou ki taua tīpua, ki a Einstein me ōna tātai i runga i te papa tuhituhi rā, he pērā katoa te āhuatanga o tēnei reo,” hei tā Anasta anō.
“Ka ū tonu ahau ki te mahi rōia i tēnei wā, engari ko te tūmanako ka āta whakarite i ētahi anō huarahi ki te whakapuaki, ki te tūari pea i ngā pūkenga kua tākohatia mai i tēnei kaupapa,” hei tā Te Ngahue anō.